OpenAI و Anthropic در گزارشهای اخیر خود ادعا میکنند هوش مصنوعی بهرهوری کارگران را تا 80% افزایش میدهد تا سرمایهگذاریهای سازمانی را توجیه کنند. اما منتقدان، از جمله مطالعات دانشگاهی، این ادعاها را بازاریابی میدانند و نشان میدهند بسیاری از سرمایهگذاریها بازدهی صفر داشته یا منجر به «کار بیکیفیت» شدهاند. حتی Anthropic نیز به محدودیتهای روششناسی و احتمال اغراق در تخمینهای بهرهوری خود اعتراف کرده است.
فراتر از بهرهوری، صنعت هوش مصنوعی با چالشهای جدی فیزیکی و زیستمحیطی روبروست. گسترش مراکز داده به کمبود مس و RAM، افزایش قیمت برق و نگرانیهای سلامتی منجر شده است. این مسائل نشان میدهند که آینده هوش مصنوعی تنها به کارایی محدود نمیشود، بلکه پایداری منابع و تأثیرات گستردهتر آن بر جامعه و محیط زیست نیز اهمیت بالایی دارد.
گلوبالفاندریز با خرید شرکت Advanced Micro Foundry، به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فوتونیک سیلیکونی تبدیل شد. این فناوری که از نور برای انتقال داده استفاده میکند، برای سرورهای هوش مصنوعی نسل بعدی انویدیا و AMD حیاتی است، زیرا مصرف برق را کاهش داده و سرعت انتقال داده را افزایش میدهد و امکان ایجاد خوشههای عظیم GPU در مراکز داده را فراهم میآورد. فوتونیک سیلیکونی همچنین در محاسبات کوانتومی نقش محوری دارد و میتواند نیاز به خنکسازی برودتی را از بین ببرد و کامپیوترهای کوانتومی را عملیتر و کمهزینهتر کند.
سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی شرکتهای بزرگ مانند AMD، انویدیا و گلوبالفاندریز، و همچنین استارتاپها، نشاندهنده اهمیت این فناوری به عنوان آینده محاسبات است. اگرچه انتظار نمیرود به زودی در محصولات مصرفکننده دیده شود، اما در حال حاضر در سرورهای مقیاس بزرگ و مراکز داده هوش مصنوعی به کار گرفته میشود و پیشبینی میشود تحقیق و توسعه در این زمینه با سرعت ادامه یابد.
برندهای بزرگ کامپیوتر نظیر ایسوس و اماسآی، به دلیل کمبود شدید تراشههای DRAM و NAND، در حال خرید اضطراری حافظه هستند. این وضعیت عمدتاً ناشی از تقاضای عظیم مراکز داده هوش مصنوعی برای HBM و RDIMM است که عرضه برای مصرفکنندگان را کاهش داده. در نتیجه، قیمت رم تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته، فروش محدود شده و عرضه مدلهای جدید تا سال ۲۰۲۶ به تعویق افتاده است. ایسوس پیشبینی میکند تا سال ۲۰۲۶ با کمبود مواجه شود.
سازندگان تراشههای حافظه با وجود سودهای بیسابقه، نسبت به سرمایهگذاری در تأسیسات جدید برای افزایش تولید رم محتاطند. این احتیاط ناشی از نگرانی از نوسانات بازار و احتمال ترکیدن «حباب هوش مصنوعی» است. کارشناسان هشدار میدهند که این وضعیت میتواند به «آخرالزمان قیمتگذاری» منجر شود که تا یک دهه ادامه یابد، زیرا تولید تراشههای مورد نیاز حتی با شروع ساخت کارخانههای جدید، سالها طول خواهد کشید.
سرمایهگذاری در کابلهای ارتباطی زیردریایی، که شریان حیاتی اینترنت جهانی و مراکز داده هوش مصنوعی هستند، طی دو سال آینده به ۱۳ میلیارد دلار میرسد که دو برابر هزینههای ۲۰۲۲-۲۰۲۴ است. این رشد چشمگیر عمدتاً توسط غولهای فناوری مانند متا، آمازون، مایکروسافت و گوگل هدایت میشود. پروژههای عظیمی چون Fastnet آمازون، Waterworth متا و 2Africa در حال اجرا هستند تا قارهها و مناطق مختلف جهان را به هم متصل کنند و شبکه کابلهای زیردریایی را که اکنون بیش از یک میلیون مایل را پوشش میدهد، گسترش دهند.
اما این توسعه با خطرات فزایندهای از جمله قطع کابلهای زیردریایی همراه است که میتواند کشورها را از اینترنت قطع کند. اگرچه بیشتر حوادث تصادفی هستند، الگوهای مشکوکی در برخی قطعیهای اخیر مشاهده شده که ناتو را به راهاندازی Baltic Sentry و تایوان را به افزایش گشتزنی واداشته است. میانگین زمان تعمیر کابلهای آسیبدیده ۴۰ روز است و صنعت در تلاش است تا با همکاری بینالمللی، مدلهای جدیدی برای کاهش این زمان و افزایش تابآوری شبکه ارائه دهد.
مراکز داده هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال گسترش هستند که منجر به کمبود شدید در بازار ذخیرهسازی شده است. هارد دیسکهای سازمانی (HDD) اکنون تا دو سال در لیست انتظار قرار دارند. این تاخیرهای طولانی، شرکتهای بزرگ را مجبور کرده است تا برای تامین نیازهای خود به سرعت به سمت استفاده از SSDهای مبتنی بر QLC NAND روی آورند تا از عقبماندگی در تامین ذخیرهسازی جلوگیری کنند.
اما این تغییر گسترده به سمت QLC NAND، خود باعث ایجاد کمبود جدیدی در این نوع حافظه شده است، به طوری که ظرفیت تولید QLC در برخی سازندگان تا سال ۲۰۲۶ به طور کامل رزرو شده است. این وضعیت به افزایش قیمت SSDها در سراسر جهان منجر خواهد شد و مصرفکنندگان نهایی نیز تحت تاثیر این کمبود و گرانی قرار خواهند گرفت. این بحران که در ابتدا پیشبینی نشده بود، اکنون به سرعت در حال تشدید است.
استانهای گانسو، گوئیژو و مغولستان داخلی در چین، تخفیف ۵۰ درصدی در قیمت برق صنعتی به مراکز داده هوش مصنوعی ارائه میدهند، مشروط بر اینکه این مراکز از تراشههای ساخت چین به جای محصولات انویدیا یا AMD استفاده کنند. این اقدام بخشی از تلاش گستردهتر چین برای دستیابی به استقلال در حوزه هوش مصنوعی و کاهش وابستگی به شرکتهای تراشهساز آمریکایی است. این تخفیفها، که علاوه بر مشوقهای نقدی مستقیم ارائه میشوند، قیمت هر کیلووات ساعت برق صنعتی را به حدود ۰.۴ یوان (۵.۶ سنت آمریکا) کاهش میدهند.
این سیاست پس از ممنوعیت استفاده از تراشههای هوش مصنوعی انویدیا توسط دولت چین اتخاذ شده است. اگرچه تراشههای چینی مانند Ascend 910C هواوی در حال حاضر از نظر کارایی از H20 انویدیا عقبتر هستند و منجر به افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی مصرف برق مراکز داده میشوند، اما سرعت پیشرفت چین در توسعه تراشههای بومی چشمگیر است. شرکتهایی نظیر هواوی، کمبریکون، علیبابا و بیرن در حال تولید شتابدهندههای هوش مصنوعی هستند و این کشور مصمم است تا شکاف فناوری خود را با رقبای غربی پر کند.
OpenAI با همکاری Arm و Broadcom در حال توسعه یک CPU سفارشی و شتابدهنده هوش مصنوعی داخلی است. Arm یک CPU سرور-کلاس طراحی میکند که زیربنای رکهای هوش مصنوعی نسل بعدی OpenAI خواهد بود و گام بزرگی برای Arm در بازار مراکز داده است. شتابدهنده هوش مصنوعی داخلی OpenAI، تخصصی برای بارهای کاری استنتاجی، قرار است در اواخر سال ۲۰۲۶ وارد تولید شود و تا سال ۲۰۲۹ ظرفیت محاسباتی ۱۰ گیگاوات را فراهم کند. این پروژه به OpenAI کمک میکند تا وابستگی خود به GPUهای Nvidia را کاهش داده و اهرم بیشتری در مذاکرات قیمتگذاری یابد.
سافتبانک، مالک Arm، میلیاردها دلار سرمایهگذاری کرده. برنامههای تراشه OpenAI، شامل توافقات با Nvidia و AMD، مجموعاً ۲۶ گیگاوات ظرفیت مرکز داده برنامهریزی شده دارد. تحلیلگران تخمین میزنند که استقرار این تراشههای سفارشی میتواند بیش از ۱ تریلیون دلار هزینه ساخت و تجهیزات ببرد. این توسعه نشاندهنده تلاش OpenAI برای کنترل بیشتر بر زیرساختهای هوش مصنوعی خود و مقابله با محدودیتهای عرضه GPU.
مدیرعامل فایسون الکترونیکس پیشبینی کرده است که کمبود فلش NAND از سال ۲۰۲۶ آغاز شده و تا یک دهه ادامه خواهد یافت. این پیشبینی، که فراتر از تخمینهای قبلی است، عمدتاً ناشی از رونق بیسابقه مراکز داده هوش مصنوعی و افزایش تقاضا برای ذخیرهسازی است. به گفته وی، صنعت حافظه در آستانه یک «ابرچرخه» قرار دارد، زیرا شرکتها پس از سالها سرمایهگذاری ناکافی در فلش و تمرکز بر HBM، اکنون با نیاز مبرم به ذخیرهسازی دادههای هوش مصنوعی مواجه هستند. این تغییر تمرکز از آموزش مدلها به استنتاج، نیاز به فلش را به شدت افزایش داده است.
پوآ خین-سنگ همچنین اشاره میکند که SSDها در آینده نزدیک از نظر قیمت با HDDها برابر شده و به استاندارد ذخیرهسازی انبوه در مراکز داده تبدیل خواهند شد. این امر تقاضا برای فلش را بیش از پیش تقویت میکند و بانک مورگان استنلی نیز این «ابرچرخه حافظه» را تأیید کرده است. این وضعیت نشاندهنده یک تغییر بنیادین در بازار حافظه و ذخیرهسازی است.
پروژه عظیم استارگیت OpenAI، با هدف ساخت مراکز داده هوش مصنوعی جهانی، توافقاتی با سامسونگ و SK hynix برای تامین 900,000 ویفر DRAM در ماه امضا کرده است. این میزان معادل حدود 40% از کل تولید جهانی DRAM است و نیاز شدید هوش مصنوعی به سختافزار، به ویژه حافظه (شامل DDR5 و HBM)، را برجسته میکند.
پروژه استارگیت که توسط OpenAI، اوراکل و سافتبانک اداره میشود، نیازمند سرورها، GPUهای پیشرفته (مانند Blackwell انویدیا)، خنککننده و برق فراوان است. مدیران آن در حال تضمین قراردادهای تامین جهانی هستند. سامسونگ SDS در معماری مراکز داده استارگیت در کره همکاری میکند و سامسونگ C&T و صنایع سنگین سامسونگ نیز مراکز داده شناور برای بهبود کارایی و کاهش آلایندگی توسعه میدهند. این همکاریها عمق تاثیر استارگیت بر صنعت فناوری را نشان میدهد.
انویدیا با پرداخت بیش از ۹۰۰ میلیون دلار، مدیرعامل شرکت سختافزاری شبکه هوش مصنوعی Enfabrica، روچان سانکار، و تعدادی از همکارانش را استخدام کرده است. این معامله شامل گزینه مجوز برای فناوری Enfabrica نیز میشود که قادر به اتصال بیش از ۱۰۰,۰۰۰ پردازنده گرافیکی (GPU) است. این قابلیت برای مراکز داده عظیم هوش مصنوعی و “کارخانههای هوش مصنوعی” که انویدیا در حال توسعه آنهاست، حیاتی است و به این شرکت کمک میکند تا مقیاسپذیری مورد نیاز برای گسترش جهانی خود را به دست آورد. این سرمایهگذاری، موقعیت انویدیا را در زمینه زیرساختهای هوش مصنوعی تقویت میکند.
این اقدام استراتژیک، تعهد انویدیا به توسعه مداوم در این حوزه را نشان میدهد. برخلاف برخی شرکتهای دیگر که استخدام را متوقف کردهاند، انویدیا همچنان به سرمایهگذاریهای بزرگ ادامه میدهد؛ از جمله خرید سهام ۵ میلیارد دلاری در اینتل و سرمایهگذاری ۷۰۰ میلیون دلاری برای یک مرکز داده جدید در بریتانیا. این اقدامات، رشد سریع و جاهطلبیهای این غول فناوری را برجسته میسازد.
