شی جین پینگ، رئیسجمهور چین، اخیراً اتحاد مجدد تایوان را «غیرقابل توقف» خوانده است. همزمان، رزمایشهای نظامی چین در اطراف جزیره تشدید شدهاند که هدف آنها مهار نیروهای جداییطلب و جلوگیری از دخالت خارجی است. این تمرینات گسترده نگرانیهای بینالمللی را برانگیخته و منجر به نشستهایی با نمایندگان ایالات متحده، استرالیا، ژاپن و هند شده است.
تصرف تایوان توسط چین پیامدهای جهانی گستردهای، بهویژه برای صنعت فناوری، خواهد داشت. تایوان مرکز تولید اکثریت تراشههای پیشرفته (مانند ۲ نانومتری) است و زیرساختهایش به راحتی قابل جایگزینی نیست. کشورهای دیگر نیز بیکار ننشستهاند؛ ایالات متحده تهدید به حمله به تأسیسات TSMC در صورت تهاجم کرده و ژاپن چنین رویدادی را «بحران وجودی» میداند. این وضعیت پتانسیل تبدیل شدن به یک درگیری جهانی را دارد که فراتر از صنعت و اقتصاد را تحت تأثیر قرار میدهد و همین پیامدهای وخیم، مانع اصلی تشدید بیشتر اوضاع است.
دادگاهی در چین ۲۷ نفر را به دلیل قاچاق ۱۶۶ تن شمش آنتیموان، عنصر حیاتی ساخت تراشه، بدون مجوزهای صادراتی محکوم کرد. متهم اصلی، وانگ ووبین، به ۱۲ سال زندان و جریمه ۱ میلیون یوان محکوم شد. این قاچاق در فوریه و مارس رخ داده و گمرک چین بیش از ۹۶ تن را توقیف کرده است. متهمان با پنهانکاری و اظهارنامههای گمرکی جعلی اقدام به خروج آنتیموان از کشور کرده بودند.
آنتیموان مادهای استراتژیک در تولید نیمهرساناها، تراشههای الکترونیکی و باتریهاست. این پرونده قاچاق در حالی مطرح میشود که چین اخیراً ممنوعیت صادرات برخی مواد معدنی استراتژیک از جمله آنتیموان را به ایالات متحده لغو کرده، اما همچنان نیاز به مجوزهای دولتی را برای حفظ کنترل بر زنجیرههای تأمین حفظ کرده است. این حادثه با توقیف محمولههای مشابه در هنگ کنگ و ورود غیرعادی آنتیموان به آمریکا از طریق تایلند و مکزیک مرتبط دانسته میشود.
تنشها بین تراشهساز هلندی Nexperia و شرکت مادر چینی Wingtech Technology، به اوج خود رسیده است. Wingtech دفتر هلندی را به فریب، کارشکنی و تعلیق ارسال ویفر متهم کرده و مدعی قطع دسترسی کارمندان چینی از سیستمهای IT داخلی است. این درگیری، که از سال ۲۰۱۹ آغاز شده، جریان ویفر را مختل کرده و نگرانیهایی را در میان مشتریان اصلی خودروسازی و صنعتی ایجاد کرده است. Wingtech خواستار بازگرداندن کنترل قانونی خود است و Nexperia را به تلاش برای ایجاد یک «زنجیره تامین غیرچینی» متهم میکند.
Nexperia هلند این ادعاها را رد کرده و بر تلاشهای مکرر برای تعامل تأکید دارد، ضمن دفاع از سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیون دلاری در مالزی که Nexperia چین آن را تلاشی برای انتقال تولید به خارج میداند. این اختلاف به حدی بالا گرفته که وزیر بازرگانی چین با مقامات آلمانی و اروپایی گفتگو کرده و بر لزوم از سرگیری مذاکرات داخلی برای یافتن راهحلی بلندمدت توافق شده است. این بنبست بر حاکمیت، کنترل عملیاتی و آینده جغرافیای تولید Nexperia متمرکز است و میتواند به یک شوک گستردهتر در زنجیره تامین جهانی تبدیل شود.
چین اعلام کرده است که کنترلهای صادراتی عناصر خاکی کمیاب را برای یک سال به حالت تعلیق درمیآورد. این تصمیم، که پس از توافق آتشبس تعرفهای بین آمریکا و چین اتخاذ شد، به شرکتهای وابسته به این مواد حیاتی فرصت میدهد تا منابع جایگزین بیابند و ذخایر خود را افزایش دهند. این اقدام همچنین فشار بر مذاکرات تجاری را کاهش داده و زمان بیشتری برای حل و فصل اختلافات فراهم میکند، که نشاندهنده کاهش تنشها در جنگ تجاری بین دو کشور است.
با این حال، محدودیتهای فناوری همچنان ادامه دارد. ترامپ اعلام کرده که تراشههای جدید بلکول به چین فروخته نخواهند شد و پکن نیز شرکتهای خود را از خرید پردازندههای گرافیکی هوش مصنوعی انویدیا منع کرده است. این ممنوعیتها سهم بازار انویدیا در چین را به شدت کاهش داده است. جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، گسترش تراشههای آمریکایی را برای حفظ مزیت رقابتی واشنگتن در هوش مصنوعی ضروری میداند، اما این وضعیت رقابت شدید فناوری بین دو قدرت را برجسته میکند.
چین با سرمایهگذاری ۱۴ میلیون دلاری در شرکت Nantong Crystal، تولید کوارتز مصنوعی برای نیمهرساناها را تقویت میکند. این اقدام در واکنش به وابستگی جهانی به یک معدن آمریکایی برای تامین کوارتز طبیعی صورت میگیرد. کوارتز برای ساخت بوتههای نگهدارنده سیلیکون مذاب و فوتوماسکها حیاتی است. هدف چین کاهش وابستگی استراتژیک به زنجیرههای تامین آمریکایی در مواد کلیدی تراشهسازی است.
این سرمایهگذاری مستقیم دولتی، بر عزم پکن برای استقلال در صنعت نیمهرسانا تاکید دارد. آمریکا ممکن است کوارتز را در لیست کنترل صادرات خود قرار دهد که میتواند ظرفیت تراشهسازی چین را مختل کند. چین هنوز به واردات وابسته است و دستیابی به استقلال کامل زمانبر خواهد بود، که این کشور را در صورت عدم پیشرفت مطلوب مذاکرات تجاری، در معرض خطر از دست دادن این منبع حیاتی قرار میدهد.
چین در یک اقدام سیاسی تحریکآمیز، تصاویر ماهوارهای از پارک علم و فناوری هسینچو تایوان، مرکز حیاتی تولید تراشه جهان، را منتشر کرد. این منطقه میزبان کارخانههای اصلی TSMC و دیگر تولیدکنندگان بزرگ نیمهرسانا است که ۹۹ درصد از تراشههای با عملکرد بالا برای شرکتهایی مانند انویدیا، AMD، اپل و اینتل را تولید میکند. این اقدام، آسیبپذیری تایوان و وابستگی شدید اقتصاد جهانی به صنعت تراشه آن را برجسته میسازد.
این حرکت در بحبوحه تنشهای فزاینده صورت میگیرد و یادآور تلاشهای قبلی پکن برای نمایش قدرت است، از جمله محاصرههای شبیهسازی شده. مقامات آمریکایی نیز سناریوهای بدترین حالت را برای مسیرهای کشتیرانی کلیدی مدلسازی کردهاند. وزیر خزانهداری آمریکا بخش تراشه تایوان را “بزرگترین نقطه ضعف اقتصاد جهانی” نامیده است، که نشاندهنده اهمیت استراتژیک این منطقه و خطرات احتمالی برای زنجیره تامین جهانی فناوری است.
کاخ سفید در حال بررسی ممنوعیت گسترده صادرات به چین برای تمامی اقلامی است که با نرمافزارهای ساخت آمریکا تولید شدهاند یا حاوی آنها هستند. این اقدام در پاسخ مستقیم به اعلام اخیر چین مبنی بر کنترل صادرات عناصر خاکی کمیاب صورت میگیرد و نشاندهنده تشدید قابل توجهی در جنگ تجاری جاری است. در صورت اجرا، این محدودیت فراتر از نرمافزارهای ساخت تراشه خواهد رفت و شامل سیستمعاملهای مصرفکننده پرکاربرد مانند اندروید، iOS، macOS و ویندوز میشود. این ممنوعیت میتواند تجارت جهانی با چین را متوقف کرده و صنایع مختلف را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
مقامات آمریکایی به دشواریها و پیامدهای ناخواسته این ممنوعیت اذعان دارند، اما وزیر خزانهداری تأیید کرده که “همه گزینهها روی میز است.” این موضع تهاجمی با هدف فشار بر پکن، میتواند توسعه نرمافزارهای بومی چین را تسریع بخشد. با وجود سرمایهگذاری چین روی سیستمعاملهایی مانند هارمونیاواس و اوپنکیلین، ممنوعیت کامل شرکتهای فناوری چینی را مجبور به توسعه سریع جایگزینهای داخلی کرده و به طور بالقوه رهبری فناوری واشنگتن را در بلندمدت به چالش میکشد.
گروه وودافون در حال ساخت کابل زیردریایی جدید کاردسا به ارزش ۱۱۶ میلیون دلار در دریای سیاه است. این کابل بلغارستان، گرجستان، ترکیه و اوکراین را به هم متصل کرده و روسیه را دور میزند. پروژه که از سال ۲۰۲۷ آغاز میشود، با هدف بهبود اتصال و افزایش انعطافپذیری شبکه اینترنت منطقه طراحی شده است، به ویژه با توجه به نگرانیها از خرابکاریهای احتمالی روسیه و زیرساختهای محدود کابلهای زیردریایی موجود. این کابل از مناطق امن اوکراین نیز عبور خواهد کرد.
این اقدام حیاتی به دلیل آسیبپذیری فزاینده اتصالات زیردریایی جهانی، که با اختلالات اخیر در دریای سرخ آشکار شد، اهمیت دوچندان پیدا میکند. پروژههایی مانند این و کابل ۵۰ هزار کیلومتری متا، به تنوع مسیرهای اینترنتی و افزایش پایداری جهانی کمک میکنند. کشورها و شرکتها نیز در حال اجرای تدابیر حفاظتی مانند حسگرهای فیبر نوری، پهپادهای ناتو و گشتزنیهای دریایی برای محافظت از این زیرساختهای حیاتی هستند.
ASML، غول لیتوگرافی، اعلام کرده که برای کنترلهای صادراتی جدید چین بر عناصر خاکی کمیاب آماده است. مدیر مالی ASML، راجر داسن، به بلومبرگ گفت که به دلیل زمانهای طولانی تولید، این شرکت ذخایر کافی از مواد اولیه برای تامین تقاضای کوتاهمدت مشتریانش را دارد. چین اخیراً قوانینی را وضع کرده که صادرات عناصر خاکی کمیاب و محصولات حاوی آنها را نیازمند مجوز میکند. این اقدام میتواند زنجیره تامین جهانی را تحت تاثیر قرار دهد، زیرا ASML از این مواد در سیستمهای لیتوگرافی خود استفاده میکند.
داسن احتمال توقف تولید پس از دسامبر ۲۰۲۵ را کماهمیت جلوه داد و تاکید کرد که برنامهریزی تامین و چرخههای تولید طولانی ASML انعطافپذیری کافی برای جذب اختلالات موقت را فراهم میکند. این شرکت همچنین پیشبینی میکند که تقاضا از سوی مشتریان چینیاش در سال ۲۰۲۶ به دلیل لغو معافیتهای مجوز VEU و کاهش تقاضا از سوی تراشهسازان محلی، کاهش یابد.
چین کنترلهای صادراتی جدیدی را بر عناصر خاکی کمیاب سنگین مانند هولمیم و یوروپیم اعمال کرده است. تایوان اعلام کرده که بخش تولید تراشه آن، از جمله TSMC، تأثیر قابل توجهی نخواهد دید، زیرا این فلزات خاص را استفاده نمیکند و منابع خود را از متحدان تأمین میکند. این اقدام چین به بهانه امنیت ملی و با هدف کنترل زنجیره تأمین مواد حساس، از جمله برای تراشههای هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی، صورت گرفته است.
با این حال، عناصر خاکی کمیاب در بخشهای گستردهتری از فناوری، به ویژه در آهنرباهای با کارایی بالا برای قطعاتی مانند هارد دیسکها، حیاتی هستند. تحلیلگران هشدار میدهند که اگرچه کارخانههای تراشه مستقیماً آسیب نبینند، تأخیر در صدور مجوزها و گسترش اجرای این قوانین میتواند اصطکاک و اختلالاتی را در زنجیره تأمین پاییندستی ایجاد کند. این وضعیت به ویژه برای تولیدکنندگان هارد دیسک و قطعات مرتبط، فشار فزایندهای به همراه خواهد داشت و بر اکوسیستم فناوری تأثیر میگذارد.
