OpenAI و Anthropic در گزارشهای اخیر خود ادعا میکنند هوش مصنوعی بهرهوری کارگران را تا 80% افزایش میدهد تا سرمایهگذاریهای سازمانی را توجیه کنند. اما منتقدان، از جمله مطالعات دانشگاهی، این ادعاها را بازاریابی میدانند و نشان میدهند بسیاری از سرمایهگذاریها بازدهی صفر داشته یا منجر به «کار بیکیفیت» شدهاند. حتی Anthropic نیز به محدودیتهای روششناسی و احتمال اغراق در تخمینهای بهرهوری خود اعتراف کرده است.
فراتر از بهرهوری، صنعت هوش مصنوعی با چالشهای جدی فیزیکی و زیستمحیطی روبروست. گسترش مراکز داده به کمبود مس و RAM، افزایش قیمت برق و نگرانیهای سلامتی منجر شده است. این مسائل نشان میدهند که آینده هوش مصنوعی تنها به کارایی محدود نمیشود، بلکه پایداری منابع و تأثیرات گستردهتر آن بر جامعه و محیط زیست نیز اهمیت بالایی دارد.
مراکز داده هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال گسترش هستند که منجر به کمبود شدید در بازار ذخیرهسازی شده است. هارد دیسکهای سازمانی (HDD) اکنون تا دو سال در لیست انتظار قرار دارند. این تاخیرهای طولانی، شرکتهای بزرگ را مجبور کرده است تا برای تامین نیازهای خود به سرعت به سمت استفاده از SSDهای مبتنی بر QLC NAND روی آورند تا از عقبماندگی در تامین ذخیرهسازی جلوگیری کنند.
اما این تغییر گسترده به سمت QLC NAND، خود باعث ایجاد کمبود جدیدی در این نوع حافظه شده است، به طوری که ظرفیت تولید QLC در برخی سازندگان تا سال ۲۰۲۶ به طور کامل رزرو شده است. این وضعیت به افزایش قیمت SSDها در سراسر جهان منجر خواهد شد و مصرفکنندگان نهایی نیز تحت تاثیر این کمبود و گرانی قرار خواهند گرفت. این بحران که در ابتدا پیشبینی نشده بود، اکنون به سرعت در حال تشدید است.
مایکروسافت با سرمایهگذاری ۳۳ میلیارد دلاری در ارائهدهندگان دیتاسنترهای “نئوکلاود”، از جمله قرارداد ۱۹.۴ میلیارد دلاری با Nebius، حدود ۱۰۰,۰۰۰ تراشه Nvidia GB300 را برای تیمهای داخلی خود تضمین کرده است. این تراشهها عمدتاً برای توسعه مدلهای زبان بزرگ و دستیار هوش مصنوعی مصرفکننده مانند Copilot+ توسط تیم CoreAI مایکروسافت به کار گرفته خواهند شد. این سرمایهگذاری عظیم، تعهد مایکروسافت به گسترش قابلیتهای هوش مصنوعی و تقویت زیرساختهای ابری خود را نشان میدهد.
مایکروسافت ۱۳ میلیارد دلار دیگر را نیز به شرکتهایی مانند CoreWeave اختصاص داده است. توسعه سریع مراکز داده هوش مصنوعی، از جمله گسترش دیتاسنترهای داخلی مایکروسافت، نگرانیهایی را در مورد افزایش قیمت انرژی و آلودگی زیستمحیطی ایجاد کرده که بر ساکنان محلی در ایالتهای مختلف آمریکا تأثیر میگذارد. این خبر اهمیت فزاینده زیرساختهای هوش مصنوعی و چالشهای مرتبط با آن را برجسته میکند.
مدیرعامل فایسون الکترونیکس پیشبینی کرده است که کمبود فلش NAND از سال ۲۰۲۶ آغاز شده و تا یک دهه ادامه خواهد یافت. این پیشبینی، که فراتر از تخمینهای قبلی است، عمدتاً ناشی از رونق بیسابقه مراکز داده هوش مصنوعی و افزایش تقاضا برای ذخیرهسازی است. به گفته وی، صنعت حافظه در آستانه یک «ابرچرخه» قرار دارد، زیرا شرکتها پس از سالها سرمایهگذاری ناکافی در فلش و تمرکز بر HBM، اکنون با نیاز مبرم به ذخیرهسازی دادههای هوش مصنوعی مواجه هستند. این تغییر تمرکز از آموزش مدلها به استنتاج، نیاز به فلش را به شدت افزایش داده است.
پوآ خین-سنگ همچنین اشاره میکند که SSDها در آینده نزدیک از نظر قیمت با HDDها برابر شده و به استاندارد ذخیرهسازی انبوه در مراکز داده تبدیل خواهند شد. این امر تقاضا برای فلش را بیش از پیش تقویت میکند و بانک مورگان استنلی نیز این «ابرچرخه حافظه» را تأیید کرده است. این وضعیت نشاندهنده یک تغییر بنیادین در بازار حافظه و ذخیرهسازی است.
رونق مراکز داده هوش مصنوعی منجر به افزایش چشمگیر قیمت برق عمده تا 267 درصد در پنج سال شده است، که فشار زیادی بر شبکههای برق منطقهای وارد کرده و هزینههای زندگی ساکنان نزدیک این مراکز را به شدت بالا برده است. گزارش بلومبرگ نشان میدهد که برخی مصرفکنندگان شاهد افزایش 80 درصدی قبوض برق خود در سه سال گذشته بودهاند، که پرداخت هزینههای روزانه را برای آنها دشوار کرده است. این افزایش قیمتها در حالی رخ میدهد که شرکتهای فناوری بزرگ از رونق هوش مصنوعی سود میبرند، اما بار مالی آن به مصرفکنندگان منتقل میشود.
پیشبینی میشود این وضعیت بدتر شود، زیرا پروژههای عظیم مراکز داده هوش مصنوعی تازه در مراحل اولیه هستند و تا سال 2035، نزدیک به 10 درصد از کل تقاضای برق ایالات متحده توسط مراکز داده تامین خواهد شد. راهحلهایی مانند تولید برق در محل (مانند xAI و ایلان ماسک) میتواند به کاهش فشار کمک کند، اما این راهحلها نیز سوالاتی را در مورد تأثیرات زیستمحیطی و پایداری بلندمدت مطرح میکنند، زیرا تقاضای انرژی برای این تاسیسات به سرعت در حال افزایش است.
