شرکت ماهوارهای آمریکایی Vantor اخیراً قابلیتهای پیشرفته تصویربرداری ماهوارهای خود را با تهیه نقشههای سهبعدی با وضوح 50 سانتیمتری از پایگاه دریایی یولین چین در جزیره هاینان به نمایش گذاشت. این دستاورد چشمگیر تنها با یک گذر ماهوارهای و در کمتر از 10 ساعت پردازش شد و دقت مکانی زیر 4 متر را ارائه میدهد. فناوری Vantor با ترکیب هوش مصنوعی و نرمافزار، پردازش دادههای ماهوارهای را متحول کرده و امکان ساخت دوقلوهای دیجیتال را برای برنامهریزیهای غیرنظامی و نظامی فراهم میآورد.
وضوح بالای تصاویر امکان مشاهده وسایل نقلیه منفرد را فراهم میآورد. این پیشرفتها نگرانیهایی را در مورد قابلیت دوگانه تراشههای هوش مصنوعی آمریکایی (Nvidia و AMD) برای کاربردهای نظامی و غیرنظامی، و محدودیتهای اعمال شده توسط دولت ایالات متحده بر دسترسی چین به این فناوریها، برجسته میکند. این خبر اهمیت فزاینده فناوریهای فضایی و هوش مصنوعی در امنیت ملی و رقابتهای ژئوپلیتیکی را نشان میدهد.
چین با سرمایهگذاری ۱۴ میلیون دلاری در شرکت Nantong Crystal، تولید کوارتز مصنوعی برای نیمهرساناها را تقویت میکند. این اقدام در واکنش به وابستگی جهانی به یک معدن آمریکایی برای تامین کوارتز طبیعی صورت میگیرد. کوارتز برای ساخت بوتههای نگهدارنده سیلیکون مذاب و فوتوماسکها حیاتی است. هدف چین کاهش وابستگی استراتژیک به زنجیرههای تامین آمریکایی در مواد کلیدی تراشهسازی است.
این سرمایهگذاری مستقیم دولتی، بر عزم پکن برای استقلال در صنعت نیمهرسانا تاکید دارد. آمریکا ممکن است کوارتز را در لیست کنترل صادرات خود قرار دهد که میتواند ظرفیت تراشهسازی چین را مختل کند. چین هنوز به واردات وابسته است و دستیابی به استقلال کامل زمانبر خواهد بود، که این کشور را در صورت عدم پیشرفت مطلوب مذاکرات تجاری، در معرض خطر از دست دادن این منبع حیاتی قرار میدهد.
چین پس از مذاکرات ترامپ و شی، به شرکتها اجازه داده است تا برای معافیت از ممنوعیت صادرات تراشههای نکسپریا درخواست دهند. این ممنوعیت در واکنش به تصاحب نکسپریا توسط دولت هلند از شرکت مادر چینی آن، وینگتک، اعمال شده بود. نکسپریا تامینکننده مهم نیمههادیهای خودرویی است و 40 درصد بازار را در اختیار دارد؛ اختلال در آن میتواند تولید جهانی خودرو را متوقف کند. وزارت بازرگانی چین (MOFCOM) درخواستها را موردی بررسی میکند.
این تحولات در حالی است که آمریکا نیز قانونی وضع کرده که نکسپریا را در خطر از دست دادن فناوریهای آمریکایی قرار میدهد. پیچیدگی وضعیت با توقف صادرات دفتر مرکزی هلند به کارخانه چین افزایش مییابد. حتی با مجوز MOFCOM، نکسپریا چین بدون مواد اولیه از اروپا قادر به تامین تقاضا نخواهد بود و این مناقشه مالکیت و تامین را پیچیدهتر میکند.
چین دستور داده است که مراکز داده داخلی بیش از ۵۰ درصد تراشههای خود را از تولیدکنندگان محلی تامین کنند. این اقدام با هدف دستیابی به خودکفایی در صنعت نیمههادیها صورت میگیرد و از دستورالعملهای اولیه شانگهای به سراسر کشور گسترش یافته است. این سیاست تاثیر قابل توجهی بر شرکتهای بزرگ تراشهساز آمریکایی مانند انویدیا و AMD دارد که پیش از این نیز با محدودیتهایی در فروش جدیدترین طراحیهای خود به چین مواجه بودند.
در حالی که این ابتکار تولید تراشه داخلی را تقویت میکند، نگرانیهایی را در مورد سرعت نوآوری هوش مصنوعی در چین ایجاد کرده است. تراشههای تولید داخلی، اگرچه برای استنتاج هوش مصنوعی مناسب هستند، اما در قابلیتهای آموزشی از GPUهای پیشرفته انویدیا و AMD عقبترند. این محدودیت، همراه با عدم توانایی در بهرهبرداری از اکوسیستمهای جاافتادهای مانند CUDA، میتواند پیشرفت چین را در توسعه هوش مصنوعی پیشرفته به شدت مختل کند.
نمونه بارز این چالش، تاخیر در پروژههایی مانند DeepSeek R2 است که به دلیل استفاده از تراشههای هواوی با قابلیت کمتر به جای سختافزار انویدیا، با مشکل مواجه شدهاند. این وضعیت نشاندهنده وابستگی چین به فناوریهای خارجی و چالشهای پیش رو در مسیر خودکفایی کامل در حوزه نیمههادیها و هوش مصنوعی است.
سنای آمریکا لایحه “GAIN AI” را به عنوان بخشی از قانون مجوز دفاع ملی (NDAA) تصویب کرد. این قانون سازندگان تراشههای هوش مصنوعی مانند انویدیا و AMD را ملزم میکند تا سفارشات شرکتهای آمریکایی را بر صادرات، به ویژه به چین، اولویت دهند. سناتورهای حامی این لایحه، آن را برای تقویت رقابتپذیری ایالات متحده در هوش مصنوعی و کاهش صادرات به رقبای آمریکا، به ویژه چین، ضروری میدانند. این لایحه اکنون در مجلس نمایندگان در حال بررسی است.
مجلس نمایندگان نسخه خود از NDAA را بدون این بند تصویب کرده، بنابراین دو مجلس باید برای مصالحه همکاری کنند. انویدیا به شدت از این لایحه انتقاد کرده، آن را “داستان علمی تخیلی فاجعهبار” خوانده و معتقد است رقابت جهانی را محدود میکند. این شرکت تاکید دارد فروش جهانیاش مشتریان آمریکایی را محروم نمیکند. با وجود اینکه چین دومین بازار بزرگ انویدیا است، فروش آمریکا تقریباً نیمی از درآمد این شرکت را تشکیل میدهد و جنگ تجاری جاری نیز وضعیت را پیچیدهتر کرده است.
تراشه هوش مصنوعی H20 انویدیا برای بازار چین با آیندهای نامشخص روبروست؛ گزارشها از توقف ناگهانی تولید آن حکایت دارند، در حالی که انویدیا پاسخی مبهم ارائه کرده است. این شرکت در حال آمادهسازی جانشینی قدرتمندتر به نام B30A بر پایه معماری بلکول اولترا است، اما تأیید دولت آمریکا برای تولید و عرضه آن به چین حیاتی است. جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، تأکید کرده که تصمیمگیری در مورد عرضه محصولات جدید به چین بر عهده دولت آمریکاست.
انویدیا وجود هرگونه بکدور امنیتی در H20 را رد میکند و در میانه رقابتهای فناوری آمریکا و چین قرار دارد؛ جایی که چین به دنبال کاهش وابستگی به سختافزارهای آمریکایی است. تاریخچه H20 شامل ممنوعیت و رفع ممنوعیت فروش، کمبود موجودی و سفارشات بزرگ بوده است. دولت آمریکا سهمی از فروش را درخواست کرده و چین نیز تحقیقات امنیتی آغاز کرده است. در نهایت، تأمین تراشههای پیشرفته انویدیا برای مشتریان چینی به تصمیم دولت آمریکا بستگی دارد.
دولت آمریکا در حال بررسی تغییر رویکرد خود در قبال قانون CHIPS است؛ به جای اعطای کمکهای مالی، به دنبال خرید سهام در شرکتهای تولیدکننده نیمههادی است. این تغییر استراتژی که توسط وزیر بازرگانی، هاوارد لوتنیک، مطرح شده، با هدف کاهش وابستگی به تولید تراشه در خارج از کشور، به ویژه تایوان، و تضمین بازدهی برای مالیاتدهندگان آمریکایی صورت میگیرد. اینتل، که اخیراً کمکهای مالی قابل توجهی دریافت کرده و با چالشهایی روبروست، میتواند اولین شرکتی باشد که دولت آمریکا در آن سهام خریداری میکند.
با این حال، اجرای این طرح با پیچیدگیهای زیادی همراه است، به خصوص در مورد شرکتهای بزرگ بینالمللی مانند سامسونگ و TSMC که دارای سهامداران و منافع ملی متعددی هستند. این اقدام میتواند به آمریکا کمک کند تا در رقابت با چین در صنعت نیمههادی پیشتاز شود، اما هنوز مشخص نیست که آیا این استراتژی واقعاً مؤثر خواهد بود یا صرفاً یک رجزخوانی سیاسی است.
در نهایت، این رویکرد جدید، چالشهای مشترکی را برای آمریکا و چین برجسته میکند: هیچکدام در حال حاضر قادر به تولید تراشههای پیشرفته در سطح TSMC تایوان نیستند و هر دو کشور به دنبال کاهش وابستگی خود به تولیدات خارجی در این صنعت حیاتی هستند.
