پروژه ۵۰۰ میلیارد دلاری مراکز داده هوش مصنوعی «استارگیت» اوپنایآی، اوراکل و سافتبانک، به دلیل اختلافات داخلی بر سر کنترل و هزینههای اولیه با تأخیر مواجه شد. اوپنایآی میخواست به تنهایی مالکیت مراکز را بر عهده بگیرد، اما سرمایهگذاران به دلیل هزینههای هنگفت و نگرانی از کمبود نقدینگی مخالفت کردند. این امر اوپنایآی را مجبور به مذاکره مجدد با شرکا و تعویق برنامه ظرفیت محاسباتی کرد.
پس از کشمکشها، اوراکل و اوپنایآی بر سر ساخت مرکز داده و خرید ظرفیت محاسباتی به توافق رسیدند. مذاکرات با سافتبانک با مصالحهای نهایی شد که سافتبانک مالکیت و توسعه سایت را بر عهده بگیرد و اوپنایآی طراحی و اجاره بلندمدت را کنترل کند. با وجود تأخیر، استارگیت اکنون در مسیر است، اما این برای اوپنایآی که هنوز سودآور نیست، ایدهآل نیست.
رشد هوش مصنوعی، نیاز مراکز داده به انرژی را به شدت افزایش داده و فشار زیادی بر شبکههای برق موجود وارد کرده است. برای دور زدن این مشکل و تسریع ساختوساز، توسعهدهندگان به ساخت نیروگاههای تولید برق خصوصی، عمدتاً با توربینهای گاز طبیعی، روی آوردهاند. این رویکرد که “شبکه سایه” نامیده میشود، اگرچه فشار بر شبکه را کاهش میدهد، اما نگرانیهای جدی زیستمحیطی مانند انتشار کربن و آلودگی محلی را به همراه دارد. پروژههایی مانند GW Ranch در تگزاس، به تنهایی به اندازه شهر شیکاگو برق مصرف میکنند.
با وجود مخالفتهای عمومی، برخی ایالتها ساخت مراکز داده خارج از شبکه را تسهیل کردهاند که این امر به دلیل عدم شفافیت، نارضایتی ساکنان محلی را در پی داشته است. این مراکز هزینههای غیرمستقیمی را نیز بر شرکتهای برق محلی تحمیل میکنند، زیرا شرکتهای هوش مصنوعی در خرید تجهیزات از شرکتهای برق پیشی میگیرند. منتقدان همچنین به پایداری این طرحهای گازی شک دارند، زیرا توربینهای گازی نمیتوانند شبانهروزی کار کنند و برخی از تجهیزات مورد استفاده نیز قدیمی هستند.
شرکت آنتروپیک متعهد شده است که ۱۰۰٪ هزینههای ارتقاء شبکه برق ناشی از مراکز داده هوش مصنوعی خود را پرداخت کرده و برای تولید منابع انرژی جدید سرمایهگذاری کند. این اقدام در پی افزایش شدید تقاضای برق توسط صنعت هوش مصنوعی است که منجر به افزایش قابل توجه قیمت برق در آمریکا و فشار بر زیرساختها شده است. این وضعیت توجه سیاستمداران آمریکایی را نیز جلب کرده و آنها خواستار پرداخت هزینههای مصرف برق توسط شرکتهای بزرگ فناوری شدهاند.
مایکروسافت و OpenAI نیز تعهداتی مشابه برای کاهش فشار بر شبکه برق دادهاند. ایالات متحده با چالش جدی کمبود برق برای مراکز داده هوش مصنوعی مواجه است. شرکتهای بزرگ فناوری به دنبال راهحلهای بلندمدت مانند راکتورهای ماژولار کوچک، ابررساناها و مراکز داده مداری (مانند طرح ایلان ماسک) هستند. آنتروپیک همچنین بر لزوم تغییرات سیستمی در فرآیندهای صدور مجوز و توسعه زیرساختهای انرژی توسط دولت تأکید میکند.
OpenAI و Anthropic در گزارشهای اخیر خود ادعا میکنند هوش مصنوعی بهرهوری کارگران را تا 80% افزایش میدهد تا سرمایهگذاریهای سازمانی را توجیه کنند. اما منتقدان، از جمله مطالعات دانشگاهی، این ادعاها را بازاریابی میدانند و نشان میدهند بسیاری از سرمایهگذاریها بازدهی صفر داشته یا منجر به «کار بیکیفیت» شدهاند. حتی Anthropic نیز به محدودیتهای روششناسی و احتمال اغراق در تخمینهای بهرهوری خود اعتراف کرده است.
فراتر از بهرهوری، صنعت هوش مصنوعی با چالشهای جدی فیزیکی و زیستمحیطی روبروست. گسترش مراکز داده به کمبود مس و RAM، افزایش قیمت برق و نگرانیهای سلامتی منجر شده است. این مسائل نشان میدهند که آینده هوش مصنوعی تنها به کارایی محدود نمیشود، بلکه پایداری منابع و تأثیرات گستردهتر آن بر جامعه و محیط زیست نیز اهمیت بالایی دارد.
گلوبالفاندریز با خرید شرکت Advanced Micro Foundry، به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فوتونیک سیلیکونی تبدیل شد. این فناوری که از نور برای انتقال داده استفاده میکند، برای سرورهای هوش مصنوعی نسل بعدی انویدیا و AMD حیاتی است، زیرا مصرف برق را کاهش داده و سرعت انتقال داده را افزایش میدهد و امکان ایجاد خوشههای عظیم GPU در مراکز داده را فراهم میآورد. فوتونیک سیلیکونی همچنین در محاسبات کوانتومی نقش محوری دارد و میتواند نیاز به خنکسازی برودتی را از بین ببرد و کامپیوترهای کوانتومی را عملیتر و کمهزینهتر کند.
سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی شرکتهای بزرگ مانند AMD، انویدیا و گلوبالفاندریز، و همچنین استارتاپها، نشاندهنده اهمیت این فناوری به عنوان آینده محاسبات است. اگرچه انتظار نمیرود به زودی در محصولات مصرفکننده دیده شود، اما در حال حاضر در سرورهای مقیاس بزرگ و مراکز داده هوش مصنوعی به کار گرفته میشود و پیشبینی میشود تحقیق و توسعه در این زمینه با سرعت ادامه یابد.
برندهای بزرگ کامپیوتر نظیر ایسوس و اماسآی، به دلیل کمبود شدید تراشههای DRAM و NAND، در حال خرید اضطراری حافظه هستند. این وضعیت عمدتاً ناشی از تقاضای عظیم مراکز داده هوش مصنوعی برای HBM و RDIMM است که عرضه برای مصرفکنندگان را کاهش داده. در نتیجه، قیمت رم تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته، فروش محدود شده و عرضه مدلهای جدید تا سال ۲۰۲۶ به تعویق افتاده است. ایسوس پیشبینی میکند تا سال ۲۰۲۶ با کمبود مواجه شود.
سازندگان تراشههای حافظه با وجود سودهای بیسابقه، نسبت به سرمایهگذاری در تأسیسات جدید برای افزایش تولید رم محتاطند. این احتیاط ناشی از نگرانی از نوسانات بازار و احتمال ترکیدن «حباب هوش مصنوعی» است. کارشناسان هشدار میدهند که این وضعیت میتواند به «آخرالزمان قیمتگذاری» منجر شود که تا یک دهه ادامه یابد، زیرا تولید تراشههای مورد نیاز حتی با شروع ساخت کارخانههای جدید، سالها طول خواهد کشید.
سرمایهگذاری در کابلهای ارتباطی زیردریایی، که شریان حیاتی اینترنت جهانی و مراکز داده هوش مصنوعی هستند، طی دو سال آینده به ۱۳ میلیارد دلار میرسد که دو برابر هزینههای ۲۰۲۲-۲۰۲۴ است. این رشد چشمگیر عمدتاً توسط غولهای فناوری مانند متا، آمازون، مایکروسافت و گوگل هدایت میشود. پروژههای عظیمی چون Fastnet آمازون، Waterworth متا و 2Africa در حال اجرا هستند تا قارهها و مناطق مختلف جهان را به هم متصل کنند و شبکه کابلهای زیردریایی را که اکنون بیش از یک میلیون مایل را پوشش میدهد، گسترش دهند.
اما این توسعه با خطرات فزایندهای از جمله قطع کابلهای زیردریایی همراه است که میتواند کشورها را از اینترنت قطع کند. اگرچه بیشتر حوادث تصادفی هستند، الگوهای مشکوکی در برخی قطعیهای اخیر مشاهده شده که ناتو را به راهاندازی Baltic Sentry و تایوان را به افزایش گشتزنی واداشته است. میانگین زمان تعمیر کابلهای آسیبدیده ۴۰ روز است و صنعت در تلاش است تا با همکاری بینالمللی، مدلهای جدیدی برای کاهش این زمان و افزایش تابآوری شبکه ارائه دهد.
مراکز داده هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه در حال گسترش هستند که منجر به کمبود شدید در بازار ذخیرهسازی شده است. هارد دیسکهای سازمانی (HDD) اکنون تا دو سال در لیست انتظار قرار دارند. این تاخیرهای طولانی، شرکتهای بزرگ را مجبور کرده است تا برای تامین نیازهای خود به سرعت به سمت استفاده از SSDهای مبتنی بر QLC NAND روی آورند تا از عقبماندگی در تامین ذخیرهسازی جلوگیری کنند.
اما این تغییر گسترده به سمت QLC NAND، خود باعث ایجاد کمبود جدیدی در این نوع حافظه شده است، به طوری که ظرفیت تولید QLC در برخی سازندگان تا سال ۲۰۲۶ به طور کامل رزرو شده است. این وضعیت به افزایش قیمت SSDها در سراسر جهان منجر خواهد شد و مصرفکنندگان نهایی نیز تحت تاثیر این کمبود و گرانی قرار خواهند گرفت. این بحران که در ابتدا پیشبینی نشده بود، اکنون به سرعت در حال تشدید است.
استانهای گانسو، گوئیژو و مغولستان داخلی در چین، تخفیف ۵۰ درصدی در قیمت برق صنعتی به مراکز داده هوش مصنوعی ارائه میدهند، مشروط بر اینکه این مراکز از تراشههای ساخت چین به جای محصولات انویدیا یا AMD استفاده کنند. این اقدام بخشی از تلاش گستردهتر چین برای دستیابی به استقلال در حوزه هوش مصنوعی و کاهش وابستگی به شرکتهای تراشهساز آمریکایی است. این تخفیفها، که علاوه بر مشوقهای نقدی مستقیم ارائه میشوند، قیمت هر کیلووات ساعت برق صنعتی را به حدود ۰.۴ یوان (۵.۶ سنت آمریکا) کاهش میدهند.
این سیاست پس از ممنوعیت استفاده از تراشههای هوش مصنوعی انویدیا توسط دولت چین اتخاذ شده است. اگرچه تراشههای چینی مانند Ascend 910C هواوی در حال حاضر از نظر کارایی از H20 انویدیا عقبتر هستند و منجر به افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی مصرف برق مراکز داده میشوند، اما سرعت پیشرفت چین در توسعه تراشههای بومی چشمگیر است. شرکتهایی نظیر هواوی، کمبریکون، علیبابا و بیرن در حال تولید شتابدهندههای هوش مصنوعی هستند و این کشور مصمم است تا شکاف فناوری خود را با رقبای غربی پر کند.
OpenAI با همکاری Arm و Broadcom در حال توسعه یک CPU سفارشی و شتابدهنده هوش مصنوعی داخلی است. Arm یک CPU سرور-کلاس طراحی میکند که زیربنای رکهای هوش مصنوعی نسل بعدی OpenAI خواهد بود و گام بزرگی برای Arm در بازار مراکز داده است. شتابدهنده هوش مصنوعی داخلی OpenAI، تخصصی برای بارهای کاری استنتاجی، قرار است در اواخر سال ۲۰۲۶ وارد تولید شود و تا سال ۲۰۲۹ ظرفیت محاسباتی ۱۰ گیگاوات را فراهم کند. این پروژه به OpenAI کمک میکند تا وابستگی خود به GPUهای Nvidia را کاهش داده و اهرم بیشتری در مذاکرات قیمتگذاری یابد.
سافتبانک، مالک Arm، میلیاردها دلار سرمایهگذاری کرده. برنامههای تراشه OpenAI، شامل توافقات با Nvidia و AMD، مجموعاً ۲۶ گیگاوات ظرفیت مرکز داده برنامهریزی شده دارد. تحلیلگران تخمین میزنند که استقرار این تراشههای سفارشی میتواند بیش از ۱ تریلیون دلار هزینه ساخت و تجهیزات ببرد. این توسعه نشاندهنده تلاش OpenAI برای کنترل بیشتر بر زیرساختهای هوش مصنوعی خود و مقابله با محدودیتهای عرضه GPU.
